Aengus Ó Snodaigh
Dublin South-Central · Sinn Féin · Ireland
“In a reply to a parliamentary question on MetroLink in April of this year, the Minister, Deputy O'Brien, again stated his belief that the MetroLink terminus can facilitate any potential future MetroLink expansion to serve the south west, south or south east of Dublin should sufficient demand develop. That demand is already there.”
“A millennium and a half later, with Ireland serving as the President of the Council of the European Union, it is the same law we want to see enforced in the era of AI. In the words of the author Scott Turow, in paraphrasing The Atlantic's Alex Reisner, the bold future promised by AI has been "created with stolen words".”
“Tá roinnt samplaí anseo agam. Glacaim leis gur chuir an conradh agus BÁNÚ roinnt samplaí eile chuig an Aire ag léiriú an damáiste a dhéanfaidh sé sin. In ainneoin an méid atá ráite aige, i gceantair áirithe, tá coinníollacha ar leith ann ó thaobh forbróirí atá ag forbairt iliomad tithíochta faoi láthair.”
“Theft is being rewarded and creativity is being punished to the tune of €22 billion globally in music and film, according to the International Confederation of Societies of Authors and Composers. The European directives are no longer fit for purpose because of the exemptions granted to train AI.”
“Cloisim é seo. Chuala mé é thar na blianta ó dhaoine a bhí ag iarraidh go laghdófaí teorainn na Gaeltachta. Bhí siad ag iarraidh díriú isteach ar na ceantair a bhí in ísle brí ó thaobh labhairt na Gaeilge chun iad a chaitheamh amach ón nGaeltacht. Bhí siad ag iarraidh go mbeadh an Ghaeltacht srianta go dtí ceantair ina bhfuil 50% ann.”
“Bhí líne den scoth sa leabhar Ag Caint Linn Fhéin , a scríobh Joe Steve Ó Neachtain, laoch an Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta agus ealaíontóir ildánach, "Is é an croí atá i gceol na hÉireann a dhéanann náisiún mór den náisiún beag seo ar fud an domhain." Tír gan teanga, tír gan anam. Tír gan ealaín, tír gan chroí.”
The complete record
Every one of 904 lines we hold for Aengus Ó Snodaigh, in date order, each linked to its source. Free to read, in full, without an account. Page 18 of 19.
“Ina measc bhí Foras na Gaeilge, Conradh na Gaeilge, Gael Linn, Gaeloideachas, an Foras Pátrúnachta, an Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta, Aontas Daltaí Iarbhunscoile na hÉireann, Aontas na Mac Léinn in Éirinn, agus dhá ghrúpa atá gar do mo chroí toisc go bhfuil a lán de na tuismitheoirí agus na gníomhairí i mo cheantar féin, lucht Ghaelcholáiste Bhaile Átha Cliath 2, 4, 6, 8 agus an feachtas atá ag lorg Gaelscoile i mBaile Átha Cliath 10 agus 12. Labhróidh mé ar an bhfeachtas sin go simplí. An rud atá i gceist ag an rún seo ná cearta, go sonrach an ceart go bhfuil cead ag dalta oideachas a bheith aige sa Stát seo trí Ghaeilge. Níl sé sin ar fáil acu faoi láthair. Tá sé chomh simplí leis sin. Cuireann an méid a leagadh síos sa rún iachall agus brú ar an Stát é sin a chomhlíonadh.”
“Gabhaim buíochas le gach Teachta a ghlac páirt sa díospóireacht seo. Tá sé go hiontach go raibh an chuid is mó den díospóireacht go huile agus go hiomlán trí Ghaeilge. Aithním ach go háirithe iad siúd a labhair Gaeilge sa Dáil don chéad uair sa díospóireacht seo. Tá sé go hiontach go bhfuil an deis sin acu. Tá an deis sin acu gach uile lá, ach tharraing an díospóireacht seo roinnt daoine a bhí beagáinín cúthaileach maidir leis an nGaeilge amach. Tá meas agam ar aon duine a dhéanann iarracht. Luaigh daoine eile an sean-nath gur fearr Gaeilge bhriste ná Béarla cliste, agus is léir sin ón méid a bhí le rá anseo inniu. Tá mo bhuíochas agus mo chomhghairdeas ag dul dóibh siúd a rinne iarracht chuimsitheach inniu. Tháinig grúpaí isteach chuig an nGailearaí agus tugaim aitheantas dóibh siúd a bhí anseo linn chun cluas éisteachta a thabhairt.”
“Tá gá chomh maith le fuinneamh, le háiseanna, le suíomhanna agus le maoiniú láithreach chun Gaelcholáistí a oscailt. Tá an t-éileamh cruthaithe cheana féin i gceantair ar nós Bhaile Átha Cliath 9, Bhaile Átha Cliath 18, Choill na Silíní, Chaisleán an Bharraigh, Chloich na Coillte, an Tulaigh Mhór, Shord-Mullach Íde agus áiteanna eile nach bhfuil luaite agam. Tá gá díriú isteach orthu sin agus díriú isteach ar na ceantair eile nach bhfuil luaite agam, ina bhfuil sé léirithe cheana féin go bhfuil Gaeloideachas, Gaelcholáiste agus Gaelscoileanna de dhíth, ina measc áiteanna timpeall na tíre nach bhfuil aon cheann acu sin ar fáil. Má táimid dáiríre faoi cheist an Ghaeloideachais, caithfimid díriú isteach air sin.”
“As an 4,023 dhalta i rang a sé inár nGaelscoileanna i mí an Mheithimh 2020, ní raibh spás i nGaelcholáistí ach do 1,688 acu, rud a chiallaíonn go raibh ar dhá thrian díobh casadh ar oideachas trí Bhéarla ag aois 12. Tá gá le cur chuige iomlán difriúil, le rannóg ar leith sa Roinn Oideachais ag díriú isteach ar Ghaelscoileanna agus Gaelcholáistí nua a bhunú nó cinn Bhéarla a aistriú go Gaeilge más gá. Féach ar an méid atá tarlaithe le Synge Street CBS agus leis an bhfeachtas Baile Átha Cliath 2, 4, 6 agus 8. Fógraíodh díreach roimh an toghchán go raibh céim chun tosaigh glactha le Gaelcholáiste nua a bhunú ansin trí aistriú bliana i ndiaidh bliana ón mBéarla ansin, ach níl sé le tarlú sa suíomh sin anois. Tá ar an Aire agus ar an Rialtas díriú isteach ar shuíomh nua ionas go n-osclóidh an Gaelcholáiste úr sin i mí an Mheithimh 2026.”
“B'fhéidir gurb é an léiriú is fearr ar neamhshuim Rialtais sa chomhthéacs seo ná córas na ndíolúintí, atá tar éis pléascadh gan srian ionas go bhfuil dalta amháin as gach ochtar nach bhfoghlaimíonn an Ghaeilge sa mheánscoil. Is léir ó thaighde saineolaithe go bhfuil buntáistí ag baint leis an ilteangachas do dhaltaí le huathachas. Tá sé ráite ag Cumann Disléicse na hÉireann go bhfuil na critéir reatha do na díolúintí "inherently flawed" agus "completely inconsistent with the rest of the evidence-gathering process". Áfach, dúirt an tAire, an Teachta McEntee, liom an tseachtain seo caite nach bhfuil aon phleananna aici faoi láthair an polasaí reatha maidir leis na díolúintí a athrú. Mo náire í. Go bunúsach tá an Rialtas ag loiceadh ar ár leanaí.”
“Anuas air sin, tá cóiríocht níos measa ag foirgnimh Gaelscoileanna agus ní gá ach féachaint ar Ghaelcholáiste Reachrann sa phríomhchathair seo, mar shampla. Tá áiseanna níos measa ag daltaí Gaelscoileanna go rómhinic. Tá géarchéim ann maidir le caighdeán teagaisc sa Ghaeilge agus líon na múinteoirí cumasacha. Tá ganntanas níos measa maidir le múinteoirí sna scoileanna lánGhaeilge. Smaoinigh go raibh ar 80% de scoileanna Gaeltachta múinteoirí nach raibh líofa a earcú. Is é sin an fáth go bhfuil an rún seo á mholadh againn agus go bhfuilimid ag moladh sa rún seo go bhfuil gá le liúntas lánGhaeilge agus Gaeltachta a thabhairt ar ais agus féachaint ar an ról atá ag an nGaeilge sna coláistí oiliúna agus b'fhéidir coláiste oiliúna lánGhaeilge a athbhunú.”
“Tapóidh mé an deis seo chun labhairt faoi chearta teanga, faoi chearta oideachais agus faoin cheart atá ag gach leanbh in Éirinn an teanga náisiúnta a fhoghlaim agus a chuid nó a cuid oideachais go léir a fháil trí mheán na Gaeilge. Is ceart é seo atá fréamhaithe sa Bhunreacht, a leagann amach gurb í an Ghaeilge príomhtheanga oifigiúil an Stáit seo. Ba mhaith liom fáilte Uí Cheallaigh a chur roimh ionadaithe na n-eagras, na ngrúpaí agus na bhfeachtasóirí atá bailithe sa Ghailearaí inniu. Aithneoidh mé iad níos déanaí arís. Tá fáilte rompu. Tréaslaím leo agus guím gach rath ar a gcuid oibre amach anseo agus ar an obair atá déanta acu go dtí seo. Is mór an trua faoi láthair nach bhfuil an Rialtas seo nó na cinn roimhe seo ag cothú nó fiú ag sásamh an éilimh ar Ghaeloideachas atá ann.”
“Mhaigh Eo; do Chloch na Coillte, Co. Chorcaí; do Chill Dhéagláin, Co. na Mí; don Tulach Mhór, Co. Uíbh Fháilí; agus do Sord/Mullach Íde i gContae Bhaile Átha Cliath, agus é mar sprioc go mbeadh Gaelcholáiste amháin ar a laghad i ngach contae faoi 2045; — a ghealltanas a chomhlíonadh chun iompar scoile a sholáthar don scoil lán-Ghaeilge is gaire; — cur chuige iomlán nua ionchuimsitheach d’fhoghlaim an dara teanga, oiriúnaithe do riachtanais gach dalta, a chur in áit an chreat reatha do dhíolúintí, i gcomhairle le daltaí reatha agus iarscoláirí, tuismitheoirí, oidí, saineolaithe, agus grúpaí a dhéanann ionadaíocht thar cheann daoine le deacrachtaí foghlama, sainriachtanais oideachasúla, agus daltaí inimirceacha; — obair chun a chinntiú go bhfuil áiseanna agus leabhair suas chun dáta agus tarraingteach ar fáil do scoileanna lán-Ghaeilge ar chomhchaighdeán leo siúd atá ar fáil do scoileanna Béarla; — cinntiú go gcuimsítear riachtanais ar leith na ndaltaí lán-Ghaeilge agus Gaeltachta nárbh iad an Ghaeilge nó an Béarla an príomhtheanga acu, nó a chuir tús lena gcuid oideachas lasmuigh den Stát, i bpolasaithe an todhchaí a bhaineann le huaireanta taca teanga agus staidéar na Gaeilge; — ról ar leith an tumoideachais luathbhlianta lán-Ghaeilge a aithint agus ciste a chruthú chun tacú le leathnú na seirbhísí luathbhlianta lán-Ghaeilge fud fad na tíre, agus é mar sprioc go mbeadh 100% den soláthar sa Ghaeltacht lán-Ghaeilge; — ligint don freastal réamhscoile lán-Ghaeilge a bheth mar chúinse iontrála Gaelscoile; — rannóg a bhunú sa Roinn Oideachais chun scoileanna Béarla a éascú ag aistriú isteach i scoileanna lán-Ghaeilge chun freastal ar an éileamh reatha; — Ciste Caipitil ar leith a chruthú do Scoileanna lán-Ghaeilge chun dul i ngleic leis an gcóiríocht neamhchuí a ghoilleann go díréireach ar Ghaelscoileanna agus ae Ghaelcholáistí; — na liúntais múinteora Gaeltachta agus lán-Ghaeilge a thabhairt ar ais; — straitéis náisiúnta a fhorbairt chun feabhas a chur ar an gcaighdeán teagaisc agus líon na múinteoirí atá inniúil chun an Ghaeilge a mhúineadh agus chun múineadh i scoileanna lán-Ghaeilge mar chuid de thobar comónta uile-Éireann, deiseanna a mhéadú don forbairt ghairmiúil leanúnach, agus painéal ar leith a bhunú do mhúinteoirí agus múinteoirí ionaid do scoileanna lán-Ghaeilge; — athbhreithniú cuimsitheach a chur i gcríoch ar ról na Gaeilge sna hinstitiúidí oiliúna do mhúinteoirí chun a chinntiú go bhfuil siad oiriúnach dá bhfeidhm cumas sa Ghaeilge a chothú, maoiniú cuí a sholáthar do na hinstitiúidí seo, go háirithe iad siúd a chuireann Máistir Gairmiúil san Oideachas, agus tús a chur leis an obair chun Coláiste Oideachais ar leith lán-Ghaeilge a bhunú sa Ghaeltacht; — uaireanta teagaisc reatha a chosaint don Ghaeilge i mbunscoileanna, agus féachaint ar bhealaí na huaireanta seo a mhéadú chun oideachas leordhóthanach sa teanga a sholáthar chun cainteoirí a chruthú de réir an dea-chleachtais idirnáisiúnta, lena n-áirítear tríd an pháirt-thumoideachas; — scrúdú Gaeilge Dhroim Chonrach a chinntiú mar thástáil caighdeánach riachtanach i ngach bunscoil; — moltaí an Chomhchoiste Oireachtas Gaeilge a chur i bhfeidhm maidir leis an sonraíocht T1/T2 Ardteistiméireachta Gaeilge, scrúdú cainte a chinntiú de luach 40% ar a laghad agus rogha Bonnleibhéal a thabhairt ar ais do Ghaeilge an Teastas Shóisearaigh, agus scrúduithe a chaighdeánú de réir leibhéil faoin gComhchreat Tagartha Eorpach um Theangacha; — Polasaí ar lean don Oideachas Gaeltachta a fhorbairt, agus é mar sprioc go mbeidh glacadh 100% le stádas mar Scoil Ghaeltachta sa Ghaeltacht, agus a leathnú chun scoileanna lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht a chuimsiú a dhéanann freastal ar phobail Gaeltachta agus Líonraí Gaeilge; — Pacáiste Tarrthála a sholáthar d'earnáil na gColáiste Samhraidh Gaeltachta agus sprioc fadtéarmach a shocrú faoina mbeidh deis ag gach dalta Gaeloideachais freastal; — ranganna Gaeilge saor in aisce a chur ar fáil d’fhoghlaimeoirí ag leibhéil tosaitheora agus idirmheánach i ngach contae tríd na Boird Oideachais agus Oiliúna; and — an tríú-leibhéal a chuimsiú mar chuid den Pholasaí don Oideachas lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht, dualgas a chur ar an Údarás um ArdOideachas chun tabhairt faoin bpleanáil maidir le deiseanna an Ghaeilge a staidéar agus staidéar trí Ghaeilge ag an tríú-leibhéal a phleanáil, agus roghanna a scrúdú maidir le ollscoil lán-Ghaeilge a bhunú.”
“nach réitíonn ar chor ar bith leis an gcuid eile den phróiseas bailiúcháin fianaise"; — faoi theip Airí Oideachais i ndiaidh a chéile Alt 9( a ) d’Acht Oideachais 1998 a chinntiú ionas go gcuirfeadh scoileanna oideachas ‘ar fáil do mhic léinn ar oideachas é is cuí dá gcumais agus dá riachtanais’, agus cinneadh glactha acu ina áit chun daltaí a choimeád amach ó foghlaim na Gaeilge seachas foghlaim a chur in oiriúint dá riachtanais, agus go minic ag cur iachall ar dhaltaí roghnú idir croí-ábhar na Gaeilge agus rochtain ar shainteagasc; — faoin easpa scrúdú cainte agus gur fuarthas réidh leis an mBonnleibhéal don Teastas Sóisearach; — gur imigh an Polasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022 in éag gan iarbheart; — faoi chinneadh an Aire Helen McEntee le déanaí chun leasuithe cúlchéimnitheacha do Ghaeilge na hArdteiste a bhrú chun cinn tar éis drochphróiseas comhairliúcháin i gcoinne comhairle ó mhúinteoirí, agus scrúdú níos deacra á mbagairt ar dhaltaí lán-Ghaeilge gan aon bhuntáiste; — faoin dtitim 30% i líon na mná tí ag óstú daltaí ag freastal ar choláistí samhraidh sa Ghaeltacht ó 2017, agus na costais a bhíonn iomarcach go minic ar dhaltaí; — faoi thionchar na mblianta fada dí-infheistíochta agus na gciorruithe fógartha le déanaí ag Foras na Gaeilge ar an oideachas lán-Ghaeilge agus ar dheiseanna seach-churaclaim; — maidir leis an dteip iomlán atá déanta chun deiseanna lán-Ghaeilge a chur chun cinn ag an tríú-leibhéal, diúltú an iar-Aire Simon Harris, mar a bhí, roimh leasuithe chun ról níos mó a thabhairt don Údarás um ArdOideachas ina leith, agus nach bhfuil an oideachas tríú-leibhéal san áireamh i bhforbairt an Pholasaí don Oideachas lán-Ghaeilge lasmuigh den Ghaeltacht; — gur theip an gheallúint réamh-thoghcháin maidir le Gaelcholáiste do Bhaile Átha Cliath 2, 4, 6 agus 8; — maidir leis an iachall curtha ar dhaltaí Gaeloideachais iompú ar an mBéarla agus iad ag bogadh ar aghaidh tríd na leibhéil oideachais réamhscoile, bunscoile, iarbhunscoile agus tríú-leibhéal; — go bhfuil sé mar thoradh ar an ngearradh siar de shíor atá déanta ar uaireanta teagaisc na Gaeilge i mbunscoileanna Béarla nach bhfuil fiú an íosmhéid 1,250 uair atá riachtanach trasna an bhunscolaíocht agus iarbhunscolaíocht chun bunchumas a bhaint amach i dteanga de réir caighdeáin idirnáisiúnta; — gurb í an Ghaeilge an t-aon chroí-ábhar nach ndéantar dul chun cinn daltaí inti a thástáil i ngach bunscoil de réir scrúduithe Dhroim Chonrach de chuid an Fhoras Taighde ar Oideachas; agus — faoi iarrachtaí na Roinne Oideachais chun coincheap an Aonaid Gaeilge, atá fós neamhshainithe, laistigh de scoil agus timpeallacht Béarla a chur chun cinn in áit Gaelcholáiste tumoideachais ann féin a sholáthar áit ina bhfuil éileamh; agus éileamh ar an Rialtas: — na geallúintí thúsluaite nár baineadh amach ó 2020 a ghlacadh ar ais sa Chlár Rialtais nua, agus cloí leis an ngeallúint maidir le Scéim Labhairt na Gaeilge a thabhairt ar ais; — Bille a thionscnú chun an ceart dearbhaithe agus na spriocanna glactha sa rún seo a chinntiú sa dlí; — pleanáil chun 50% den daonra a bhaint amach in ann an Ghaeilge a labhairt faoi 2050, agus spriocanna céimnitheacha a shocrú chun freastal ar scoileanna lán-Ghaeilge a mhéadú, lena n-áirítear chun soláthar a dhúbailt laistigh de deich mbliana agus aon cheathrú den soláthar bunscoile a bhaint amach faoi 2045; — an cur chuige bunleibhéil a thugann tús áite do rogha scoile lán-Ghaeilge a sholáthar áit nach ann dó agus scoil nua á bhunú a leathnú don dara leibhéal; — tús áite a thabhairt do Ghaelscoil a sholáthar do cheantar Bhaile Átha Cliath 10 agus 12, agus soláthar Gaelcholáistí do cheantar Bhaile Átha Cliath 2, 4, 6 agus 8, do cheantar Bhaile Átha Cliath 9; do cheantar Bhaile Átha Cliath 18 agus Choill na Silíní; do Chaisleán an Bharraigh, Co.”
“Tairgim: Déanann Dáil Éireann: ceiliúradh ar ár dteanga náisiúnta agus ár bpríomhtheanga oifigiúil atá lárnach i saol sóisialta, cultúir agus eacnamaíoch an náisiúin uile, an Stáit, agus na Gaeltachta ach go háirithe, mar mheán bríomhar, nua-aimseartha agus síorathraitheach sa ghnáthshaol laethúil, foghlama, cúraim, tráchtála, ceartais, riaracháin, litríochta, ceoil, drámaíochta, agus ealaíon closamhairc, mar a léirítear sa rath atá bainte amach go hidirnáisiúnta ag Kneecap agus An Cailín Ciúin, chomh maith le bheith mar sheod ár n-oidhreachta Gaelach agus an teanga oifigiúil is ársa de chuid an Aontais Eorpaigh; tréaslú le múinteoirí, tuismitheoirí, pobail scoile, daltaí, gníomhairí agus eagraíochtaí fud fad oileán na hÉireann as obair na gcapall a dhéanamh chun bua na Gaeilge agus an Ghaeloideachais a bhronnadh ar na glúnta óga, go minic i gcomhthéacsanna deacra, agus murach a gcuid oibre ní bheadh muid in ann a mhaíomh go bhfuil breis is 2 milliún cainteoir Gaeilge fud fad na tíre inniu; aitheantas a thabhairt don tairbhe a bhaineann leis an nGaeloideachas, go hacadúil agus i dtéarmaí forbartha cognaíche agus scileanna riachtanach do slite beatha agus deiseanna eile fadsaoil, agus cuirimid fáilte roimh an taighde leanúnach san earnáil seo, ag nótáil an staidéar de chuid Ollscoil Mhiami le déanaí a d’aithin buntáistí an ilteangachais do leanaí le huathachas agus leanaí eile; ceart gach leanbh chun tumoideachais i scoil lán-Ghaeilge a dhearbhú; na cuspóirí náisiúnta seo a leanas a ghlacadh dár gcóras oideachais maidir leis an teanga náisiúnta: — rochtain a chinntiú do chách ar ár dteanga náisiúnta, agus don saibhreas litríochta, cultúir agus staire a bhaineann léi; — úsáid na Gaeilge a mhéadú fud fad na tíre, agus go háirithe mar theanga an phobail sa Ghaeltacht, i mBailte Seirbhíse Gaeltachta, agus i Líonraí Gaeilge; — an t-éileamh don Ghaeloideachas ó thuismitheoirí agus ó leanaí ní amháin a shásamh ach a fhás; agus — líon agus caighdeán cainteora Gaeilge a oiliúint atá leordhóthanach ar a laghad chun spriocanna agus dualgais eile reachtúil a shásamh, lena n-áirítear, ach ní amháin, an gá le freastal ar phobail Ghaeltachta agus ar chainteoirí Gaeilge lasmuigh di ina dteanga féin, an dualgas i leith an sprioc bhaint amach go mbeidh 20% d’earcaithe státseirbhíse inniúil sa Ghaeilge ó 2030, agus an dualgas múinteoirí a sholáthar ar ardchaighdeán don oideachas Gaeilge i scoileanna lán-Ghaeilge agus Béarla; a nótáil le himní: — gur thit líon na ndaltaí ag freastal ar scoileanna lán-Ghaeilge sa tréimhse ina raibh sé geallta sa chlár Rialtais deireanach obair i dtreo an líon sin a dhúbailt; — go bhfuil aon chontae déag sa Stát seo gan Gaelcholáiste ar bith; — go bhfágtar roinnt daltaí gan an deis tairbhe iomlán a fháil as oideachas trí Ghaeilge toisc teip ar an ngeallúint iompar scoile a sholáthar don scoil lán-Ghaeilge is gaire; — go bhfuil tionchar díréireach ag ganntanas múinteora ar an earnáil lán-Ghaeilge agus suirbhé 2023 de chuid Cumann Múinteoirí Éireann tar éis aithint nach raibh 50% de Ghaelscoileanna agus Scoileanna Ghaeltachta in ann folúntais fadtéarmach múinteora a líonadh i gcomparáid le 28% de na bunscoileanna Béarla; — go raibh ar 80% de na hiarbhunscoileanna Gaeltachta a ghlac páirt i suirbhé Tuairisc.ie múinteoirí nach raibh líofa sa Ghaeilge a earcú agus theip ar aon trian stádas a bhaint amach mar Scoil Ghaeltachta; — nach bhfuil foirgneamh buan ag 39% de Ghaelscoileanna; — nach bhfuil ach teaghlach amháin as gach cúig sa Ghaeltacht ag tógáil a gclann trí Ghaeilge; — go bhfuil líon na gcainteoirí laethúla Gaeilge sa Ghaeltacht tar éis titim don dara daonáireamh as a chéile; — gur léirigh tuairisc de chuid ArdChigire na Roinne Oideachais i 2022 go raibh droch-chomparáid le déanamh idir múineadh na Gaeilge agus múineadh na gcroí-ábhar eile; — nach bhfuil ach leath de na luathbhlianta pobalmhaoinithe Gaeltachta ina naíonraí; agus — nach féidir le scoileanna a dhéanann freastal ar phobail Ghaeltachta lonnaithe lasmuigh dá teorannacha, lena n-áirítear i mBailte Seirbhíse Gaeltachta, cur isteach ar stádas mar Scoil Ghaeltachta; aiféal a chur in iúl: — faoi chinneadh Fhianna Fáil, Fhine Gael, agus na Neamhspleáchaigh Réigiúnacha ina gClár Rialtais 2025 fáil réidh leis na geallúintí ríthábhachtacha i gClár Rialtais 2020 maidir leis an nGaeilge sa chóras oideachais, lena n-áirítear i measc rudaí eile: — "an bhéim ar Ghaeilge labhartha a mhéadú sa seomra ranga"; — "oibriú i dtreo líon na ndaoine óga atá i scoileanna Gaeilge a dhúbailt faoi láthair"; — "beartas cuimsitheach a sholáthar don Ghaeilge ó oideachas réamhscoile go hoideachas múinteoirí do gach scoil"; — "tacaíochtaí a mhéadú don Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta"; agus — "an clár ina múintear Corpoideachas trí Ghaeilge a leathnú do gach bunscoil agus leanúint ar aghaidh ag méadú líon na n-iarbhunscoileanna sa chlár seo"; — maidir le teip an Rialtais deireanaigh geallúint an iar-Aire Stáit Patrick O’Donovan, mar a bhí, a chomhlíonadh chun Scéim Labhairt na Gaeilge a thabhairt ar ais do theaghlaigh Gaeltachta; — in ainneoin go roghnódh 23% de thuismitheoirí Gaelscoil áitiúil, go gciallaíonn an easpa soláthair faoi riar Rialtais i ndiaidh a chéile nach bhfuil ach 8% de dhaltaí bunscoile agus 3% ag an iarbhunscoil ag freastal ar scoil lán-Ghaeilge, agus titim i líon na ndaltaí ag fáil oideachas trí Ghaeilge ó timpeall 50,000 sa bhunscoil go dtí thar ar 17,000 ag an iarbhunscoil, agus níos lú ná 3,000 sa tríú leibhéal ag staidéar trí Ghaeilge; — go dtugann an próiseas reatha chun patrúin nua iarbhunscoile a roghnú cosc buan i ndáiríre do mhóramh i gceantar ar son scoil Béarla, fiú áit ina bhfuil scoileanna Béarla áitiúla ann cheana féin agus gan rogha ar bith lán-Ghaeilge; — faoin bpléascadh ar líon na ndíolúintí do dhaltaí ó staidéar na Gaeilge ó 2.5% sa bhliain 1999 go dtí breis is 13% inniu, a lán acu ag déanamh staidéar ar theanga iasachta go dtí an Ardteistiméireacht gan fadhb, pléascadh atá imithe in olcas toisc critéir curtha i bhfeidhm ag an Aire Norma Foley atá, de réir cur síos a thug Cumann Disléicse na hÉireann, "lochtach go mór agus...”
“In my area, you need only think of the huge sites that have been levelled over the years and that have been fully regenerated, including St. Teresa's Gardens and St. Michael's Estate. Not a sod has been turned on St. Michael's Estate. Everybody remembers the new dawn that was promised to the people there. Dolphin House would be another one where there is only a phase 1. There is no phase 2 planned, no phase 3 and no master plan for the rest of the site. They are still talking about it. There is no funding. That is because Dublin City Council has been starved of money by successive Governments robbing the money that was there. Dublin City Council has ended up competing with those who want to buy apartments and that adds to the problems in the market as a whole.”
“It is affecting our ability to get gardaí into this city and elsewhere, and teachers and nurses likewise. It is affecting our children in school because they are coming from homeless accommodation. Often, they are not able to focus properly on the work in front of them or they have slept in cars and the like. There is a housing emergency. I could say more. That is why, obviously, we are focusing on this matter. A housing emergency, similar to any other emergency, means that it is all hands on deck. When there was an emergency with Covid, there were regular meetings, as in almost daily, of the emergency team. This Government so far has talked the talk but we have not seen any action because it is a continuation of previous Governments. This shows that there has been a failure.”
“Tá an díospóireacht seo an-tábhachtach agus is trua nach bhfuil níos mó ama againn chun díriú isteach uirthi mar tá sí chomh tábhachtach sin gur gá dúinn a rá go bhfuil éigeandáil ann. There is a housing crisis. There has been a housing crisis. There is an emergency, and that emergency did not begin today or yesterday. We on this side of the House have been calling on the Government to declare a national emergency. A national emergency is usually declared when the economy is under threat, when family life is under threat or when the fabric of society is under threat. Anybody who has looked at the housing crisis in Ireland in recent years as it as got worse and worse will attest to the fact that there is an emergency. It is so extreme now that it is starting to affect our ability to attract companies to locate in Ireland.”
“Deputy Marie Sherlock – To discuss the exclusion of mainstream classes in Holy Child preschool on Seán McDermott Street, Dublin 1, from special educational needs support. Deputy Danny Healy-Rae – To discuss the treatment plant system for the Aghadoe area, Killarney. Deputy Joanna Byrne – To discuss unsafe working conditions in the ambulance station in Drogheda. Deputy John Connolly – To discuss the transition to the new provider of Irish Coast Guard search-and-rescue aviation services. Deputy Mattie McGrath – To discuss the need for the establishment of a task force for Clonmel. Deputy Donnchadh Ó Laoghaire – To discuss supports for businesses, clubs and community organisations damaged by Storm Éowyn. The matters raised by Deputies Maurice Quinlivan, Joe Cooney, Rory Hearne and Shane Moynihan have been selected for discussion.”
“Deputy Darren O'Rourke – To discuss the need for extra mainstream primary school places in Dunshaughlin, County Meath. Deputy Pádraig O'Sullivan – To discuss recent animal welfare and neglect concerns in Cork North-Central. Deputy Roderic O'Gorman – To discuss a new bus service linking the Blanchardstown Centre and surrounding areas with Dublin Airport. Deputy Louise O'Reilly – To discuss the need for additional school places in Fingal west. Deputy Ruairí Ó Murchú – To discuss the difficulties in mental health services in the Louth-Meath area. Deputy Rory Hearne – To discuss waiting lists for children's assessments of needs and initial contact by a CDNT in CHO 9. Deputy David Cullinane – To discuss a date for the publication of the report of the review of specialist cardiac services.”
“Deputy Joe Cooney – To discuss the need to review the forestry standards manual given the impact of recent storms. Deputy Naoise Ó Muirí – To discuss the need to expand Irish-medium school options for families in north Dublin. Deputy Malcolm Byrne – To discuss tax relief or other incentives for gym membership as a health promotion measure. Deputy Aidan Farrelly – To discuss the lack of school places and schools building projects in Kildare. Deputy Frankie Feighan – To discuss the ongoing outage of broadband, landline and mobile communications across rural Ireland following storm Éowyn. Deputy Erin McGreehan – To discuss the issue of dog control legislation. Deputy Colm Burke – To discuss an enhanced mains rehabilitation and replacement scheme for Cork city.”
“I wish to advise the House of the following matters in respect of which notice has been given under Standing Order 39 and the name of the Member in each case: Deputy Séamus McGrath – To discuss the shortage of available GP places in the south Cork area. Deputy Shane Moynihan – To discuss delays in the completion of coroner inquests and post mortems. Deputy Alan Kelly – To discuss the potential pedestrianisation of the old Ballina–Killaloe bridge. Deputy Maurice Quinlivan – To discuss the increased number of wandering and malnourished horses in urban areas of Limerick. Deputies Jennifer Whitmore and Pa Daly – To discuss the sale of Bord na Móna Recycling. Deputy Pat Buckley – To discuss flood relief and prevention in east Cork after Storm Babet.”
“The Government is robbing people, especially young people who are trying to jump the first hurdle, by asking them for a lot of money and then changing the rules time and again. There are not many theory tests centres. There are only four in Dublin. We should use the library service. It would be a lot easier, it is digital and we would put money back into the local authorities if we used the library service. The amount young people are being charged should be reduced. Every year since I have been in the Dáil, Ministers have spoken about how great they are doing and how the waiting lists for driver tests would be reduced. It has not happened and the Government must make sure it happens.”
“I have had a number of cases in recent months - it seems to be getting worse - of people who have jobs and are awaiting clearance but cannot get the test. They have spent a substantial amount of money on insurance and they cannot avail of it or work. There is also the issue of those who have licences from abroad, such as truck drivers, who come back to Ireland and whose licences are not recognised. They end up losing the work they have come home to do because they their licence is not recognised. In one case, a man came back from Australia and lost out because his licence was not recognised even though he had gone to Australia with an Irish licence and changed it over there. If he went to the North, his licence would be recognised straight away. Then there is the issue of the theory tests. The fact is this is a money-making scam.”
“This is a very important matter given that many people nowadays depend on being able to drive for work. While the Minister mentioned progress being made, progress has been slow. I, like probably every other TD here, can cite cases where people have not had access to a test and seem to have ended up in whatever hole the RSA has created to swallow up applications. We end up with people paying extra money for lessons to keep their hand in. They must also make sure they have the money for the test and ensure their car is not just sitting there. However, they cannot drive the car or go to the test centre because they do not have a licence. The car is often left sitting with insurance and tax paid on it and they wait and wait.”
“I wish all of the Ministers well and whatever help we can give from the side of the House, we will, because at the end of the day we have to deliver these services.”
“As the letter said, it is 2025 and we are still in need of autism classes and special school places. It is time for this to be sorted once and for all. This is a group of parents who do have places for the children next September. Each family has been with the National Council for Special Education, NCSE, but again there are no places. Something has to be done for Dublin 12 and it is beyond a joke, as the group has said. Then one sees cases where complaints have to be made to ensure that assessments of needs are completed or when the assessment of need is done, no services are provided. In the particular case of a young boy of five that occurred in 2022, it was suggested that he needed all of the assessments which were listed but these had not been done by November of 2024. This is a huge area.”
“She has had pneumonia and is about to be released only this week with no guarantees still that public health nurses would call to her house. Those are the consequences of what falls upon those who have a disability or who struggle with one. This is not to ignore the many parents who are also struggling. I have heard people talk about the children's disability network teams, CDNTs, and how great they could be. Yes, they could be great but they are no good if they are not fully serviced because they add to the frustrations of many where if one is promised a service and it is not delivered upon, one can see the child becoming frustrated. I got a letter from the Dublin 12 Campaign 4 Autism Inclusion only last week expressing huge frustration once again.”
“I have only a few minutes to speak on what is a huge issue. I will start by mentioning the public health nurses in my own area and this is an issue right across the country. There is only one such nurse in the Drimnagh area and last year that person was transferred to the nearby area so there was no service. One might ask why this is an issue in this debate. Many young parents start to panic when they cannot measure whether their child is reaching their milestones or whether there are issues involved. Recently, an elderly constituent had to have very complex dressings done quite regularly and no public health nurses called to the house. The woman is disabled and had to struggle to get a taxi to a local clinic even in bad weather, as was recently the case. She has been hospitalised because of the consequences of being out in the rain.”
“Níl a fhios agam má tá an Taoiseach ar an eolas faoin stailc leathlae ag 40 eagras Gaeilge amárach chun réiteach a fháil anois agus infheistíocht chothrom a chinntiú do na grúpaí agus don Ghaeilge, seachas ciorruithe de €820,000 atá fógartha ag Foras na Gaeilge agus easpa maoinithe leanúnach le blianta san áireamh, gan fiú trácht ar an mboilsciú ar na costais. An nglacann an Taoiseach leis go bhfuil géarchéim ann agus an dtacóidh sé leis an stailc amárach? Cad atá á dhéanamh faoin éileamh atá acu?”
“I have been a member of those and I have worked diligently over those years to try to promote better working in this House in the interests of the TDs, in the interests of us in here being able to do our work as fairly, as positively and, sometimes, as quickly as we can to ensure we are representing not only the interests of our constituents, our constituency and our political parties but also the democracy that has elected us here in the first place. I urge Members to use the opportunity to remember that this is a secret ballot. It is not in the gift of the Taoiseach, Tánaiste or any political party leader or group leader. It is in their interests to look at that again and think about who would best represent them as Leas-Cheann Comhairle.”
“In the Chair, we have an eminent and, as has been proven so far, quite able Ceann Comhairle but there are times when the Ceann Comhairle will not be here and it is the job of a Leas-Cheann Comhairle to step in and represent her and represent the Members' interests, which, if you want, are all individually packaged. This is not a party-political position. This is a position where you have independence once you sit into that chair. You have to apply the rules and regulations equally. I have been on the Dáil reform committee for more than two decades. It keeps changing its name. It had always been the CPP and it is now called the CPPO or something.”
“Cuideoidh mé leo teacht ar an nGaeilge atá acu. I believe everybody has Irish. They have learnt Irish. It is sitting in the back of your brain. Sometimes it needs to be stimulated, whether by a pint or by only conversation, I do not know. Many an Irish person has more Irish when they are abroad than they do when they are at home. It is there and needs to be stimulated and I think we should go that way. We should listen to the former Fine Gael Minister, Joe McHugh, and his new book, Beidh Tú Alright . People should look at the journey he took in terms of learning the Irish language when he got landed with a job that he was delighted to take. He put his heart and soul into relearning the Irish language. In many cases, that is what it is. This job is not just about the Irish language. It is about ensuring all of the Members are represented.”
“Every Irish speaker, and most English speakers, also know what this means by second nature because Irish is a living language, not just a mysterious museum exhibit that needs to be discussed in academic terms with erroneous references to dictionary entries. If I am elected, I pledge not to inis bréag to the Ceann Comhairle or as Leas-Cheann Comhairle. I will operate in all the languages I have, which is Irish and English, and I will treat everybody here equally in both of those languages. I do not doubt the good intentions of both the Ceann Comhairle and my fellow candidate today for the position of Leas-Cheann Comhairle to brush up on their cúpla focal, and I welcome them. Más féidir liom aon chabhair in aon chor a thabhairt, táim sásta é sin a dhéanamh d'aon duine sa Teach seo nó lasmuigh de.”
“"Work, rest and play." I was privileged in the previous two Dáileanna to be the Chair of the committee here which operates wholly as Gaeilge. It translates nothing, except for whatever the translators translate to English in the background. That was a move which was welcomed by us who are Gaeilgeoirí and those in the Irish society outside. I am happy I am not the only Teachta Dála who grew up speaking Gaeilge. Many of the new TDs elected to this Dáil did so and are, in fact, raising their children and families le Gaeilge. One of the first things an Irish-speaking child learns is "ná hinis bréag".”
“Dúirt mé an méid seo ag an am: "in a bilingual House with two official languages we need a Chair who can monitor and, if necessary, step in and apply the rules and protections of this House equally to everyone, whether it be as Gaeilge nó as Béarla." That might not mean much to many here who operate exclusively in English but I ask them to put themselves in my shoes and those of other Deputies here in this House who are Gaeilgeoirí, who were raised as Gaeilge or who have learnt Irish and operate wholly as Gaeilge at this stage or who are rearing their kids le Gaeilge. I was raised in this city. Gaeilge was my first language. I could not speak English properly until I was seven, and most people say I cannot speak it properly still, but I am most comfortable speaking Irish. I work in Irish, I think in Irish. What is the saying?”
“B’fhéidir go raibh an méid a chuala muid ansin níos spéisiúla ná an méid atá le rá agam. Smaoiním siar fadó fadó, dhá mhí go leith ó shin, nuair a tháinig muid le chéile ar dtús báire tar éis an toghcháin. Bhí gliondar inár gcroíthe ag an am agus sceitimíní orthu siúd a bhí tofa den chéad uair. Bhí sceitimíní orm féin agus ar dhaoine eile a bhí san iomaíocht don phost mór, post an Cheann Comhairle, ag an am. Agus é sin ráite, níor éirigh liom. Ní raibh an lá liom. Ba mhaith liom cur i gcuimhne don Teach rud a dúirt mé ar an lá sin. B’fhéidir go bhfuil tábhacht bhreise leis i ndiaidh na seachtaine atá tar éis a bheith ann.”
“Deputy John Connolly - To discuss the transition to the new provider of Irish Coast Guard search and rescue aviation services. Deputy Brian Stanley - To discuss the provision of modular classrooms for St. Francis Special School, Portlaoise. Deputy David Cullinane and Deputy Conor D. McGuinness - To discuss the publication date for the report on the review of specialist cardiac services. Deputy Danny Healy-Rae - To discuss issues with access to drinking water for people in areas of Kerry. Deputy Malcolm Byrne and Deputy Albert Dolan - To discuss tax relief or other incentives for gym membership as a health promotion measure. The matters raised by Deputies Barry Ward, Donna McGettigan, Danny Healy-Rae and Jennifer Whitmore have been selected for discussion.”
“Deputy Liam Quaide - To discuss the need for special schools in east Cork. Deputy Colm Burke - To discuss provision of an enhanced mains rehabilitation and replacement scheme for Cork city. Deputy Marie Sherlock - To discuss the continued existence of the GP Care for All practice in Dublin 1. Deputy Frankie Feighan - To discuss the lack of home help personnel available in the north west. Deputy Louise O'Reilly - To discuss the need for additional school places for children with autism in Fingal west. Deputy Claire Kerrane - To discuss the long-awaited new wind energy guidelines. Deputy Roderic O'Gorman - To discuss regulation of airborne drones used for commercial delivery purposes. Deputy Thomas Gould - To discuss long-term voids in Cork city and the need to reform the voids return programme.”
“Deputy Rose Conway-Walsh - To discuss requests from clinical consultants for treatments that fall outside the range of services routinely commissioned. Deputy Jennifer Whitmore - To discuss the roll-out of BusConnects for Wicklow. Deputy Donna McGettigan - To discuss the dramatic decline in participation in the dental treatment service scheme. Deputy Michael Murphy - To discuss the means test for the carer's allowance as it applies to a parent of an autistic person. Deputy Aidan Farrelly - To discuss school places in Kildare. Deputy Tony McCormack - To discuss competitiveness in the FDI sector and supports available to workers made redundant in this sector. Deputy Aengus Ó Snodaigh - To discuss an gá le soiléiriú maidir le stádas Gaelcholáiste 2, 4, 6 agus 8. Deputy Barry Ward - To discuss the issue of online catfishing.”
“I wish to advise the House of the following matters in respect of which notice has been given under Standing Order 39 and the name of the Member in each case: Deputy Séamus McGrath - To discuss Garda resources and station opening hours in south Cork city division. Deputy Martin Daly - To discuss the development of the regional national rehabilitation unit at Roscommon University Hospital. Deputy Séamus McGrath - To discuss the shortage of available GP places in the south Cork area. Deputy Alan Kelly - To discuss the potential pedestrianisation of the old Ballina-Killaloe bridge. Deputy Paul McAuliffe - To discuss the provision of childcare in Ballymun and the building blocks grant scheme. Deputy James Geoghegan - To discuss crime in Dublin city. Deputy Richard Boyd Barrett - To discuss cutbacks in Aircoach services.”
“Will it be wound up, will it be transferred away from the Land Development Agency or will it be transferred to Dublin City Council because there is a doubt in the community about it?”
“A long time ago, the Digital Hub was set up in Dublin. It has been shown over those years to be a hub to attract a lot of small businesses, incubator units, etc., that operate in the digital field. It has also linked in with the community and has quite good links in terms of teaching children and helping children in a deprived area to get to grips with computers and create jobs for them in the future. Over the years, different Governments have said that they were going to close it down, shift it or whatever. The last iteration of that was that it was transferred to the Land Development Agency. Before that, it was to be transferred to Dublin City Council. Where exactly does the Digital Hub lie at this stage?”
“In 1977, when the first change came from seven to ten - if we take it that permanent secretaries were, in fact, junior ministers, we had dropped down to 3.282 million. There was not a reduction; in fact there was an increase. Then again, in 1980 when it increased by another five, we were still well below the 1926 population - 3.413 million. Even in 1995, we had not reached the 4.23 million. In 2007 we were only just reaching slightly above the 1926 level but in that year we had 20 ministers of State. The increase in population has absolutely nothing to do with it and it should not be used as an excuse to try to cover the Government in this case.”
“Very briefly, arís casfaidh mé ar an mBunreacht. Níor léigh mé amach Airteagal 15.4.2°: 2° I gcás aon dlí dá n-achtóidh an tOireachtas a bheith ar aon chuma in aghaidh an Bhunreachta seo nó in aghaidh aon fhorála den Bhunreacht seo beidh sé gan bhail sa mhéid go mbeidh sé in aghaidh an Bhunreachta seo agus sa mhéid sin amháin. 2° Every law enacted by the Oireachtas which is in any respect repugnant to this Constitution or to any provision thereof, shall, but to the extent only of such repugnancy, be invalid. Tá an Aire ag triail rud a dhéanamh atá invalid. D'úsáid sé an leithscéal maidir leis an daonra - that is, the excuse that we have an increased population. I do not think that stands up, because if we look at 1924 we had 4.23 million.”
“Ba chóir go bhféachadh an tUachtarán air seo agus go gcuirfeadh sé chuig Comhairle an Stáit é le go mbeadh an chomhairle sin nó an Chúirt Uachtarach ag féachaint ar an gceist seo chun tuiscint a bheith acu an bhfuil an reachtaíocht seo ag teacht salach ar an méid atá sa Bhunreacht. Tá mise den tuairim go bhfuil agus is é sin an fáth go raibh mé ag tagairt d’Airteagal 15.4.1° agus d'Airteagal 15.4.2° ar an ábhar céanna. Measaim go bhfuil sé seo go huile is go hiomlán droim ar ais ar cad atá i gceist sa Bhunreacht, ag smaoineamh ar an méid airgid agus an méid tacaíochta a fhaigheann Airí sa chéad dul síos agus ansin go bhfuil neamhaird á dhéanamh de sin nuair atá an obair chéanna nó roinnt den obair sin á tabhairt do dhaoine in ainneoin cad atá ráite sa Bhunreacht.”
“Is é sin an fáth go dtacaím leo siúd, cosúil leis an Teachta Pa Daly, ó mo pháirtí féin, atá ag tógaint cás cuairte i gcoinne an rud atá an Rialtas ag triail a dhéanamh anseo agus i gcoinne an sórt cur chuige atá tar éis a bheith ag an Aire sa chás seo agus ag rialtais le déanaí, cur le líon na nAirí bliain i ndiaidh bliana beagnach, mar go bhfuil sé ag teacht salach ar an méid atá sa Bhunreacht. Má ritear an Bille seo - ag féachaint anois ar an vóta, tá an chosúlacht air go rithfear - sa Dáil agus b’fhéidir sa Seanad ina dhiaidh, ba chóir go mbeadh ról ansin ag Comhairle an Stáit.”
“Is féidir “functions” a thabhairt mar a luadh ach ní féidir dualgas nó na cumhachtaí atá i gceist leis sin a roinnt ar dhaoine nach bhfuil ag suí sa Cabinet agus nach bhfuil freagrach don Executive mar atá sé leagtha síos sa Bhunreacht. Ar phointe eile a ghabhann leis seo chomh maith, má fhéachaimid ar Airteagal 15 den Bhunreacht, tá sé cuíosach soiléir in alt 4.1°: 4 1° Ní cead don Oireachtas aon dlí a achtú a bheadh ar aon chuma in aghaidh an Bhunreachta seo nó in aghaidh aon fhorála den Bhunreacht seo. Nuair a fhéachtar go bhfuil sé leagtha amach cuíosach soiléir sa Bhunreacht go bhfuil sé i gceist nach mbeadh ach cúigear déag san Executive, feicfear go bhfuil sé seo ag teacht go huile is go hiomlán salach air sin.”
“Tá mé ag cur i gcoinne an chuid seo den Bhille. Bhuel, tá mé i gcoinne an Bhille ina iomlán. Bhí mé ag éisteacht leis an Aire nuair a thosaigh sé níos luaithe nuair a bhí sé ag trácht ar an Ministeries and Secretaries Act 1924, áit a rinneadh seacht parliamentary secretaries a roghnú ag an am. Ní raibh an Bunreacht ann fiú ag an am. An fáth go ndeirim sin ná go bhfuil sé an-soiléir cad atá i gceist sa Bhunreacht ó thaobh an Cabinet de nach mbeadh ach cúigear déag ann agus é sin leagtha síos sa Bhunreacht lom amach. Chomh maith leis sin má tá dualgais agus ualach oibre á thabhairt d’Aire agus airgead, táillí, liúntais agus pá ar leith á thabhairt dóibh chun jab a dhéanamh, is é sin an t-aitheantais go bhfuil dualgais bhreise orthu. Ansin tugtar na dualgais sin do na hAirí sóisearach? Ní fheicim conas is féidir dualgas a thabhairt.”
“Leanfaimid ag moladh bealaí uaillmhianacha agus indéanta chun ár dteanga a tharrtháil. Má tá spéis ag an Rialtas ann, b'fhéidir go dtabharfaidh sé éisteacht dúinn agus do na heagrais Ghaeilge agus Ghaeltachta atá ag leagan síos pleananna. B'fhéidir go ndéanfaidh an Rialtas athdhéanamh ar an bplean Rialtais atá aige. Impím ar an Rialtas agus ar an Aire go háirithe, mar tá na pinginí ina sheilbh agus i seilbh an Rialtais seo, a súile a oscailt don ghéarchéim atá ann don teanga agus airgead, maoiniú agus áiseanna a chur i dtreo réiteach na bhfadhbanna atá ann. Ba chóir dóibh gníomhú dá réir, rud nach bhfuil déanta ina iomláine go dtí seo.”
“Is léir nár éist Fianna Fáil ná Fine Gael leis na saineolaithe maidir leis an ngéarchéim teanga atá ann. Tá líon na gcainteoirí laethúla Gaeilge sa Ghaeltacht ag titim. Níl daoine Gaeltachta in ann teach a cheannach ná a thógáil. Níl ach teaghlach amháin as gach cúig sa Ghaeltacht ag tógáil a chlainne le Gaeilge. Tá 11 contae gan Ghaelcholáiste. Níl fáil ag tuismitheoirí ar scoileanna lán-Ghaeilge dá n-ógánaigh agus tá líon na ndíolúintí ar scoil tar éis pléascadh mar thoradh ar chritéir an Aire, an Teachta Foley. Tá dalta amháin as gach ochtar anois nach bhfuil ag foghlaim ár dteanga náisiúnta, atá in ainm a bheith mar chroí-ábhar scoile do chách. Ag an am céanna, tá Foras na Gaeilge anois ag fógairt ciorruithe toisc easpa maoinithe agus tá mná tí ag tréigean earnáil na gcoláistí samhraidh. Tuigeann muidne i Sinn Féin an dúshlán.”
“I gcás Fianna Fáil agus Fine Gael i rialtas, is F, F agus F na torthaí a bheadh acu dá mbeadh gráid á dtabhairt amach maidir le geallúintí don teanga, don Ghaeltacht ná don Ghaeloideachas a chomhlíonadh. In 2020, gealladh sa chlár Rialtais go mbeadh dúbailt ar líon na ndaltaí i scoileanna lán-Ghaeilge ach thit an líon sin ó shin. Níl an gheallúint sin sa chlár Rialtais atá againn i mbliana. Gealladh chomh maith polasaí cuimsitheach a chur ar fáil don Ghaeilge ón oideachas réamhscolaíochta go dtí oiliúint múinteoirí, rud nach bhfuil déanta agus nach bhfuil le feiceáil sa chlár Rialtais seo. Gealladh tuilleadh béim a chur ar an nGaeilge labhartha ar scoil ach ní ghealltar sin a thuilleadh. Gealladh lárionaid Ghaeilge a fhorbairt ar fud na tíre, rud eile nár tharla agus nach bhfuil ann a thuilleadh.”
“Gealltar pleananna speisialta forbartha a thionscnamh do cheantair Ghaeltachta le spriocanna tithíochta ar leith, cé gur vótáil Fianna Fáil agus Fine Gael ina choinne nuair a chuir mise leasú ar an mBille pleanála chun a leithéid a chinntiú. B'fhéidir go bhfuil siad tar éis teacht trasna chuig an méid atá le rá againn. Gealltar sa phlean nua seo freisin toghcháin díreach d'Údarás na Gaeltachta a thabhairt ar ais, toghcháin a bhí in ainm a bheith againn anuraidh agus roimhe ach nár tharla go fóill. Táimid fós ag fanacht air sin. Gealltar tacaíocht do theaghlaigh Ghaeltachta ar nós an gheallúint a thug an tAire, an Teachta O'Donovan, chun scéim labhairt na Gaeilge a thabhairt ar ais. Níor tharla sé sin ach oiread.”
“In ainneoin go bhfuil Aire sinsearach ann don Ghaeltacht agus don Ghaeilge faoi dheireadh, mar a mhol Sinn Féin agus grúpaí eile thar na blianta - tréaslaím leis an Aire, an Teachta Calleary, as an dualgas nua atá roimhe - is cosúil ón gclár Rialtais nach bhfuil sé i gceist ag an Rialtas go ndéanfaidh sé mórán sa ról sin. Is céim chun cúl ón gclár Rialtais a bhí ann roimhe seo, in 2020, atá sa chlár Rialtais nua. Athrá ar gheallúintí nár baineadh amach iad atá ann den chuid is mó. Mar shampla, gealltar anois treoirlínte pleanála Gaeltachta a thionscnamh, rud a bhí geallta in 2021. Níl siad dréachtaithe agus níl siad feicthe ag aon duine go fóill.”
“Deputy Liam Quaide - To discuss water supply and water pressure issues in Ballyhooly, County Cork. The matters raised by Deputies Emer Currie, Rose Conway-Walsh and Martin Kenny, Mattie McGrath, and Thomas Gould have been selected for discussion”